Kankercellen doden met licht. Klinkt dat als science fiction? Dat is het niet. Sterker nog: in Utrecht wordt al jarenlang gewerkt aan wetenschappelijk onderzoek om deze behandeling naar mensen te brengen. Dat voorwerk maakt nu de stap richting de eerste patiënten. KWF Kankerbestrijding investeert ruim €4,5 miljoen in een klinische studie waarin de nieuwe behandeling wordt onderzocht bij patiënten met hoofd-halskanker. Één van de grootste investeringen die KWF ooit deed om een nieuwe kankerbehandeling naar patiënten te brengen.

De therapie, ontwikkeld door onderzoekers van de Universiteit Utrecht en
biotechbedrijf Lumox, gebruikt licht om een doelgericht kankermedicijn uitsluitend in
de tumor te activeren. Deze aanpak maakt het mogelijk om kankercellen heel
selectief te vernietigen en het gezonde weefsel te sparen. De studie bij hoofd-hals
kankerpatiënten wordt uitgevoerd in het UMC Utrecht onder leiding van hoofd-
halschirurg prof. dr. Remco de Bree. De investering markeert een belangrijke mijlpaal
voor een technologie waar al meer dan tien jaar aan wordt gewerkt met steun van
KWF en Alpe d’HuZes.

Een grote uitdaging voor patiënten
Voor veel patiënten met hoofd-halskanker is een operatie de belangrijkste
behandeling. Hoewel de ingreep vaak effectief is, kan die ingrijpende gevolgen
hebben voor spreken, slikken, eten en uiterlijk. Ook andere behandelingen, zoals
bestraling en chemotherapie, gaan regelmatig gepaard met blijvende bijwerkingen.
Patiënten staan daardoor soms voor een onmogelijke keuze: een intensieve
behandeling die levenslang grote gevolgen kan hebben voor hun dagelijks
functioneren, of het risico dat niet alle tumorcellen worden verwijderd en de ziekte
terugkeert. Daarom zoeken artsen en onderzoekers wereldwijd naar manieren om
tumoren effectiever én selectiever te behandelen.
:Als chirurg zie ik dagelijks hoeveel impact onze behandelingen kunnen hebben op
het leven van patiënten,” zegt Remco de Bree. “We hebben grote stappen gezet,
maar er is nog steeds behoefte aan behandelingen die minder belastend zijn en
tegelijkertijd zeer effectief.”

Tumor vernietigen, gezond weefsel sparen
Het nieuwe medicijn werkt met kleine doelgerichte eiwitten, zogenaamde
nanobodies, die specifiek kankercellen herkennen. Aan deze nanobodies is een
lichtgevoelig medicijn gekoppeld.
Na toediening zoekt het nanobody de tumorcellen op. Vervolgens wordt het
tumorgebied kort belicht met schadeloos rood licht. Alleen daar wordt het medicijn
actief en ontstaat een krachtige antitumorwerking.
“Het unieke aan deze technologie is dat we twee vormen van selectiviteit
combineren,” legt dr. Sebas Pronk, CEO en medeoprichter van Lumox, uit. “De nanobody brengt het medicijn naar de tumor en het licht bepaalt vervolgens precies
waar het wordt geactiveerd. Daardoor krijgen we controle over waar de behandeling
werkt.”
De nanobodies zijn bovendien veel kleiner dan klassieke antilichamen. Hierdoor
kunnen ze zich beter verspreiden door een tumor en snel weer uit het lichaam
verdwijnen.

Medicijnen uit lama’s
Een opvallend onderdeel van de nieuwe behandeling komt uit onverwachte hoek. De
zogenoemde nanobodies waarop het medicijn is gebaseerd, zijn kleine antilichamen
die oorspronkelijk zijn ontdekt in het bloed van lama’s. Onderzoekers gebruiken ze
omdat ze veel kleiner zijn dan gewone antilichamen en daardoor bijzonder geschikt
zijn om hun weg te vinden naar tumorcellen. “Door het kleine formaat kan het
medicijn diep in de tumor doordringen,” legt Pronk uit. “Dat zorgt ervoor dat het
medicijn ook in de kern van de tumor actief kan zijn, iets wat bij veel bestaande,
grotere antilichaamtherapieën niet goed gebeurt. Groter is dus niet altijd beter.”
“Ons doel is om kanker zo gericht mogelijk aan te pakken,” zegt Dr. Irati Beltrán
Hernández, medeoprichter van Lumox en de onderzoeker die de basis legde voor de
technologie. “Door het medicijn alleen te activeren waar de tumor zit, houden we veel
meer controle over de behandeling.”

Van fundamenteel onderzoek naar een bedrijf
De basis voor deze technologie ligt in de onderzoekslaboratoria van de Universiteit
Utrecht. Daar werkte Beltrán Hernández jarenlang aan de ontwikkeling van
nanobodies voor kankerbehandeling, in de onderzoeksgroep van dr. Sabrina
Oliveira.
Tijdens hun promotieonderzoek leerden Beltrán Hernández en collega-onderzoeker
Sebas Pronk elkaar kennen. Pronk raakte gefascineerd door de resultaten die in het
laboratorium werden behaald. “Toen ik zag hoe specifiek en krachtig de behandeling
tumoren kon aanpakken, dacht ik meteen: dit mag niet alleen in een
wetenschappelijk artikel eindigen,” zegt Pronk. “Dit moet naar patiënten.”

Die overtuiging leidde uiteindelijk tot de oprichting van Lumox, het biotechbedrijf dat
de technologie verder ontwikkelt richting klinische toepassing. “Er zijn veel mooie
ontdekkingen die nooit de patiënt bereiken,” zegt Pronk. “Wij wilden ervoor zorgen
dat dit er niet één van zou zijn.”

Utrechtse samenwerking brengt technologie naar patiënten
Het nieuwe project brengt de expertise van academische onderzoekers, artsen en
ondernemers samen. Het UMC Utrecht voert de klinische studie uit en begeleidt de
patiënten. Lumox ontwikkelt en produceert het geneesmiddel dat in de studie wordt
getest.
Volgens Pronk is die samenwerking essentieel: patiëntenstudies vragen om enorme
investeringen. “Alleen KWF-financiering is daarvoor niet voldoende. Daarom hebben
we in de vorm van Lumox een spin-off opgericht. Een bedrijf. Dat stelt ons in staat
om de benodigde investeringen van buitenaf aan te trekken. Bijvoorbeeld voor de
laatste veiligheidsstudie die nodig is om de eerste patiëntenstudie uit te mogen
voeren.”

Eerste stap richting bredere toepassing
De studie richt zich in eerste instantie op patiënten met hoofd-halstumoren,
bijvoorbeeld tumoren in de mondholte. In deze fase 1/2a-studie onderzoeken ze de
veiligheid, toepasbaarheid en dosering van deze nieuwe licht-geactiveerde
precisietherapie. De onderzoekers hopen daarmee niet alleen een nieuwe
behandeloptie voor deze patiëntengroep te ontwikkelen, maar ook de weg vrij te
maken voor toepassingen bij andere soorten kanker.
“Het bijzondere aan deze technologie is dat we niet alleen een behandeling voor één
tumor ontwikkelen, maar een therapie die potentieel breder inzetbaar is,” zegt Beltrán
Hernández. “In mijn promotieonderzoek hebben we al gezien dat deze aanpak
veelbelovend is bij verschillende tumormodellen.”
De stap naar patiënten met hoofd-halskanker is daarom niet alleen belangrijk voor
deze patiëntengroep, maar ook voor de verdere ontwikkeling van een nieuwe
generatie precisietherapieën.

Over Lumox
Lumox is een biotechbedrijf uit Utrecht dat licht-geactiveerde precisietherapieën
ontwikkelt om tumoren zeer gericht te behandelen met minimale schade aan gezond
weefsel. Het bedrijf is opgericht vanuit de Universiteit Utrecht.

Figuur 1 . Toepassing van licht bij hoofd-hals kanker patienten.

Figuur 2 . Dr. Pronk en Dr. Beltrán Hernández in het lab in Utrecht ontwikkelden het medicijn.

Figuur 3 . Dr. Pronk (links), Dr. Beltrán Hernández (midden), en Prof. Dr. Remco de Bree (rechts) in het UMC

Voor meer informatie of interviewverzoeken:

https://www.lumoxbiotech.com

https://www.kwf.nl/nieuws/kanker-uitschakelen-met-licht

Sebas Pronk

CEO en medeoprichter, Lumox

T: +31 6 11143671

E: sebas@lumoxbiotech.com

I: www.lumoxbiotech.com